Big M’s Techno Talk Vol.21:
Titel: Intonatie.. Grootte en stijfheid zijn WEL van belang…. 

Twee van de vier belangrijkste factoren van de belasting en vervorming van een gitaar zijn hiervoor al besproken. Een aspect van met name de vervorming van een gitaar is het materiaal waar hij van gemaakt is. De keuze van het materiaal is met name een historische. “Een gitaar hoort van hout te zijn. Punt.” Waar blijven we dan met de vastigheden in het leven.. Zon komt op in het Oosten. De maan is rond. De zon is heet. Water is nat.. een gitaar is van hout.. Ja… ze zijn er wel van andere materialen. Voor sommigen: vloeken in de kerk… Tot en met Perspex aan toe. Een goed voorbeeld hiervan zijn de Ibanez Jem 20th Anniversary Steve Vai Limited edition of een van perspex gemaakte Flying V.

Maar ook de van space-age mateiraal gemaakte gitaren vinden hun weg naar de consumenten. Er zijn inmiddels ook al gitaren van koolstofvezel versterkt epoxy. Oh ja… ehhh Gibson Custom Shop prijzen…

Hout:

Hout is een product dat, wanneer het gebruiksklaar gemaakt is, op zich heel erg dicht bij zijn ruwe vorm staat. Het is immers alleen maar een gezaagd en gedroogd natuur product . Van niets tot gitaar is in het kort als volgt: Zaadje…grond… water…groei groei…boom…. kettingzaag….. HENGGG HENGGG….. kraaaaakkkkk…..”TIMBERRRRRR”…. boem… zaag zaag…… plank…..droooooooooogen…… frees frees.. voila, de basis van gitaar.  De basis van hout is echter wel meteen waarom het erg moeilijk is om te voorspellen wat de exacte sterkte en stijfheid van het gebruikte hout is. De mens heeft er maar weinig invloed op gehad ten opzichte van door de mens “gefabriceerde” materialen als plastics en staal. Van die laatste materialen zijn de gegevens omtrent sterkte en stijfheid veel beter op voorhand te voorspellen. Van hout weet je dus nooit op voorhand hoe het zich exact zal gedragen.

Als men dan ook nog gedurende een productie leven van een gitaar model verschillende soorten hout gebruikte kan het dus gebeuren dat een gitaar van hout type A zich heel anders gedraagt dan een gitaar van hout type B, waarbij de vorm misschien precies het zelfde is. Het is dus zelfs zo erg dat een gitaar van hout type A al anders is dan een andere gitaar van het zelfde hout type. Alleen al omdat het uit een andere boom gezaagd is of zelfs uit een andere plek uit dezelfde boom. Dit geeft elke houten gitaar dus tevens zijn eigen klank, een eigen karakter.

Nu is het wel schromelijk overdreven dat sommige mensen beweren dat ze bijna kunnen zeggen waar de boom gestaan heeft en hoeveel regen deze gehad heeft in zijn 43^ste levensjaar. Maar hoe dan ook, de basis van ieder houten gitaar is anders en draagt de fingerprint van de gebruikte plank en daarmee, boom.

Vergelijk hout met andere materialen:

Naast dat hout een veel minder constant en te voorspellen gedrag zal vertonen hoe het op belastingen zal reageren, is hout ook veel minder sterk en stijf is dan bijvoorbeeld staal of koolstofvezel verstekte kunststoffen. De belasting van de snaren zal op hout een veel grotere uitwerking hebben dan op bijvoorbeeld een koolstofvezel gitaar. Om dit te illustreren, staal is één van de meest stijve metalen (de vervorming is het minst tijdens een bepaalde belasting, veel stijver dan aluminium of titanium). Ter illustratie, staal is ongeveer 20x stijver dan Sitka Spruce, een heel erg veel gebruikte houtsoort in de akoestische gitaren bouw.

Op grond van die hogere stijfheid zou staal een zeer goede kandidaat zijn om een gitaar van te maken. Echter is staal ook veel zwaarder dan hout. Hout weegt ongeveer 0.5 – 1,1 kg per liter (blokje van 10x10x10 cm) waar staal bijna 8 kilo weegt voor dat zelfde blokje. Een Les Paul van massief staal zou bij Slash dus gewoon met een kraan moeten worden omgehangen. Dan de vraag of hij in een dronken bui überhaupt kan blijven staan.

Omdat koolstofvezel versterkte kunststoffen nog stijver en sterker zijn dan staal en daarbij ook vaak nog net zo zwaar of lichter zijn dan hout, lijkt dit op zich ook een prima materiaal om te gebruiken. Echter naast stijfheid en sterkte is er natuurlijk ook nog een kwestie van klankkleur, waarbij we heel erg gewend zijn dat een gitaar hoort te klinken als een van hout gemaakt instrument. En zoals Dré ook altijd zegt: De toon is het belangrijkste… Shit.. waarom heeft ie nu weer gelijk…..

Hout geeft dus wel de klank die we willen… echter met een het nadeel dat de vervorming onder belasting veel moeilijker te voorspellen is en er dus door goede gitaarbouwers letterlijk heel erg gezocht moet worden naar constante en hoge hout kwaliteiten. Als de bouwer zijn houtsoorten en kwaliteiten dus goed kiest en zijn productie en ontwerp afstemt op de optredende vervormingen zal het product een zeer goede, maar vaak ook vanwege het hoge geïnvesteerde vakmanschap, dure gitaar zijn.

Intonatie.. Barst.. hij buigt

In  de vorige TechnoTalk kwam al naar voren dat er naast de kwaliteit van de gitaar ook nog andere invloeden die de intonatie van de gitaar beïnvloeden.  Een hele belangrijke daarin is de mechanische belasting en de manier waarop de gitaar daar mee om gaat. Met name omdat de hals van de gitaar door de snaren niet recht door het midden belast wordt, maar langs 1 kant (noem het even “de bovenkant”), willen de snaren de hals vervormen en naar boven trekken. We noemen dit vervormen nu even “het hol staan van de hals”.

De belastende en vervormende factoren voor een gitaar zijn met name:

1. De “gauge” van de snaren (of in slecht engels: de dikte van de snaren)
2. De gebruikte materialen van de snaren.
3. De gebruikte materialen van de gitaar
4. De “actie” van de snaren (hoe ver moet ik een snaar indrukken om m goed op het fretbord gedrukt te krijgen)

1. De “Gauge” van de gebruikte snaren:
   Een van de eerste TechnoTalks liet al eens weten dat een snaar best veel kracht op een gitaar uitoefent. Daarbij moet je bedenken dat een gitaar met dunnere snaren minder zwaar belast wordt dan met dikke snaren. Waarom? Als 1 snaar dikker is dan een ander heeft deze bij dezelfde spanning een lagere toon. Om deze toon toch gelijk te krijgen (een “A” voor een dikke snaar is immers gelijk aan een “A” van een dunne snaar, namelijk… 440 Hz) dient de dikkere snaar daarom dus strakker gespannen te worden.  Strakker spannen betekent dus meer kracht. Meer kracht betekent dus dat de hals zwaarder belast wordt en dus meer “hol’ wil gaan staan.

1. De gebruikte materialen van de snaren:
   Bij Nylon snaren is de kracht veel minder groot dan bij stalen snaren. Daarom is bij nylon snaren alleen het gebruik van een houten hals voldoende om deze kracht dusdanig te weerstaan dat de buiging van de hals binnen acceptabele perken blijft. Sterker nog, een goede gitaarbouwer zal hiermee rekening houden wanneer hij een instrument ontwerpt en maakt.Stalen snaren belasten een hals echter zo zwaar en zijn zo sterk dat de hals teveel zou buigen. Als de gitaar op zijn rug gelegd wordt zou de kop van de gitaar naar boven komen. De hals zou zogezegd “Hol gaan staan”. Ten eerste gaat dit ten koste van de intonatie, maar uiteindelijk wordt het instrument ook gewoon kapot getrokken.

In de volgende Techno talk worden de andere 2 grote invloedsfactoren voor wat betreft de belasting en vervorming van een gitaar besproken, welke invloed hebben op de intonatie van een gitaar.

Bij een les van André klinken geen wanklanken… oh ja, misschien alleen klanken van opschepperij. De wanklanken waar ik het hier over heb zijn toch echt de tonen die van de gitaren komen. Je kunt zeggen wat je wilt… De GITAREN van André zijn eigenlijk wèl altijd goed gestemd… Maar hoe hoger je op de het fretboard komt, hoe lastiger het lijkt te zijn om die zuivere klank vast te houden….

Dit verloop in stemming heet in dit geval geen “openbare dronkenschap” al klinkt dat met een flinke borrel op al snel een stuk beter, maar heet dit fenomeen: Intonatie (of, in het geval dat er een verloop is in stemming, gebrek aan intonatie).

Zoals jullie weten is de positie van fret 12 precies de helft van de snaar. Dit is precies is dan wel ongeveer precies. Het stukje “ongeveer” hierin heeft te maken met een hele boel zaken. Allereerst onderscheiden de El-Cheapo gitaren zich hier vaak van de wat duurdere zij het in negatieve zin. Maar tot en met de beste gitaar ondervindt veranderingen door temperatuur, vochtigheid en belasting, waardoor deze intonatie wordt beïnvloed.

De kwaliteit van de gitaar:

Om een idee te krijgen met wat voor nauwkeurigheden we in een gitaar te maken hebben een korte uitleg. Met een kleine draai aan de stemsleutel is al vaak een behoorlijk verschil te horen in toonhoogte van een snaar. Je moet je indenken dat het paaltje (de stud) van het stemmechaniek, waar de snaar omheen gewonden wordt, 1x rond draait als je de stemsleutel een keer of 12 – 18 hebt rondgedraaid. Laten we voor het voorbeeld deze waarde op 15 zetten. Als de stud 1 keer rond draait, zorgt dat ervoor dat de snaar ongeveer 15 mm opgerekt wordt. Dus als je dus de stemsleutel 1 keer rond hebt gedraaid is de snaar in ons voorbeeld dus 1 mm opgerekt. En vaak draai je, om een snaar te stemmen, maar bv. ~1/6 van een slag en daarmee dus ~1/6 van een mm. Dit geeft al heel veel toon hoogte verschil.

1/6 van 1mm is 0.1667 mm… okeeee… Dat betekent dus OOK dat als er een fret 0.2mm fout gepositioneerd is door houthandel “Martin & Co.”, de gitaar niet goed zal klinken… Voor het idee.. een beetje stevige menselijke haar is ~0.1 mm.. betekent dus 2 a 3 haren dik verkeert? Dat ga je zeker horen…..

Een fret wordt met een persje in een fret-slot geperst. Dit fret-slot is een sleufje in het fretbord. Het is dus zaak voor de gitaarbouwer om deze fret-slots letterlijk op de honderdste millimeter correct te plaatsen. Vroeger was dat erg moeilijk. Een goede instrument bouwer was daarom ook een halve godheid.

Tegenwoordig met computer gestuurde numerieke machines (CNC machines) is het plaatsen van fret-slots in het fretbord niet meer zo erg moeilijk als toen al blijft het wel één van de belangrijkste items in de kwaliteit van een gitaar. Let hierbij op: Het gaat in principe niet zozeer om de precieze afstanden maar om de precieze verhoudingen tussen de afstanden, met name tussen de brug en de frets. Hierbij kan de kam op de kop van de gitaar (of ieder ander ge-fret instrument) gezien worden als fret 0.

De afstand tussen de onderlinge frets is bij een “normale” gitaar niet instelbaar. Deze moeten dus zoals al gezegd, uitermate nauwkeurig worden aangebracht. Meneer Gibson heeft echter wel voor zijn elektrische gitaren de Tune-O-Matic bridge uitgevonden. Hierbij heeft elke snaar eigenlijk zijn eigen brugje en die je iets naar voor of achter kan schroeven. De afstand waarover dit gedaan kan worden is ongeveer 8 mm, wat dus best erg veel is.

Sommige Luthiers (gitaarbouwers) maken intoneren van een gitaar wel helemaal tot een kunst zoals bijvoorbeeld deze Slaman Blue Baritone.

Big M’s Techno Talk Vol.18:
Titel: Afstellen van een gitaar: Pulling the strings

Initieel de snaren wat oprekken is aan te raden. Dit doe ik zelf als alle snaren op je gitaar zitten en dan met 1 snaar tegelijk.  Na de 7 stappen van de vorige techno talk kun je dat als volgt doen: Stem de snaar gewoon op de toon die hij moet hebben (luistert nu even niet zo nauw). Pak de snaar met je wijs- en middelvinger onder de snaar, ongeveer ter hoogte van de 12^e Fret. Zet je duim op het fretboard en trek met je wijs- en middelvinger de betreffende snaar omhoog terwijl je je met je duim afzet tegen het fretboard. Je kunt best wat kracht zetten bij een staalsnarige gitaar, maar overdrijf het niet. Hou het omhoog trekken op ongeveer 2 tot 2.5 cm (duim dik.. wel een Big M duim dan…). In ieder geval behoorlijk minder dan de “het-begint-nu-echt-pijn-aan-mijn-vingers-te-doen”-grens.

Oprekken met gevoel. Niet veel meer dan 2 – 2.5 cm…. Kapot trekken (van snaren of je gitaar) staat een stuk meer “Rock ’n Roll” op het podium)

Nogmaals, ik kan het niet genoeg benadrukken: overdrijf dit niet! Zet je niet schrap met je voeten op het fretboard en dan met volle hand eens even lekker die snaren tegen je borst(en) trekken, maar hou het bij die twee vingers en een duim. Laat de snaar rustig in de rust stand terug komen en stem de snaar weer op de toonsoort die hij moet hebben. Herhaal bovenstaande nogmaals totdat de toon van de snaar niet meer verandert. Deze actie geeft de snaar zijn initiële permanente (=blijvende) vervorming en….. materiaal versterking van de snaar. Als (met name) staal koud vervormt wordt, dan versterkt het daar waar de moleculen verschuiven. Als je dit niet met je snaren nu doet, gaat dit uiteindelijk toch gebeuren, maar dan in hele kleine stapjes tijdens het stemmen en spelen:

• Door de zeer kleine vervorming die na het stemmen, tijdens het spelen optreed. De vibratie van de snaar geven immers een mechanische belasting op de snaar.

• Door die vibraties en het aanslaan van de snaar terwijl deze onder (hoge) voorspanning staat, vervormt de snaar permanent, zij het maar een heel klein beetje.
• Deze vervorming maakt de snaar iets langer en daardoor gaat hij iets slapper staan.
• Dat heeft op zijn beurt dus weer tot gevolg dat de toon weer iets lager klinkt en je weer moet stemmen (de voorspanning weer moet verhogen).

Dit cirkeltje gaat rond tot de snaar zijn werk-sterkte heeft bereikt. De snaar wordt namelijk bij elke permanente vervorming een heel klein beetje sterker. Dit is niet oneindig maar is wel merkbaar. Op een gegeven moment zal hierin zich een evenwicht gaan vormen: Sterk genoeg voor de “speel”- belasting en om niet verder permanent te vervormen. Dat is het punt waarbij je de snaar nagenoeg niet meer hoeft te stemmen als je gitaar in een constante omgeving verkeert wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Zoals gezegd, door dit voor-strekken wordt het staal van de snaar sterker. Als je deze initiële materiaal versterking dus uitvoert VOOR dat je er op gaat spelen, dan heeft dat dus tot gevolg dat de snaar niet meer zo snel ontstemt. Dit alles heeft alles te maken met de vervorming karakteristieken van staal en gaat wat ver om hier uit te leggen maar waar ik best nog wel een keer een techno talk aan kan wijden.

Als afsluiter wel even een paar serieuze meldingen:

Als je van deze wijze van initieel vervormen van de snaren niet het warme kerst gevoel krijgt en niet zeker bent van je zaak, dan moet je het gewoon niet doen. Laat iemand het doen die je vertrouwt met je instrument en die ervaring heeft!  Ik neem geen verantwoording voor mensen die hun gitaar aan gruzels trekken omdat er simpelweg te weinig of geen gevoel is voor deze manier van werken. Ik heb er zelf erg goede ervaringen mee, maar als je het zelf niet vertrouwd, ga naar je locale muziek zaak en laat daar je gitaar opnieuw bespannen of doe het zoals je het altijd al gedaan hebt… Of misschien wil André het je een keer voordoen hoe hij het doet.

LET OP:

Het werken met gespannen snaren kan gevaarlijk zijn. Er zijn ongemerkt grote krachten in het spel en, bij snaar breuk, kunnen er zeer scherpe punten van stukken draad in de rondte zwiepen. Gebruik altijd een bril (zonnebril kan ook… “That’s Rock’n Roll” zou Bart ook hier weer zeggen) en leg bijvoorbeeld een badstof handdoek dwars over de snaren als de gitaar op zij rug ligt en je er mee bezig bent.. Stemmen doe je over het algemeen niet met de gitaar liggend op zijn rug dus dan kan de handdoek eraf… J… Klinkt ook stukken beter kan ik je uit ervaring vertellen….

Een handdoek zal zeker direct een zwiepende snaar dempen en waarschijnlijk wel tegen houden. Als je speelt is die bril niet nodig.. de snaar zwiept dan namelijk naar je collega muziekkant toe (oftewel..: van jou af) … Je ziet welke rockers slecht zijn geïnformeerd en tijdens optredens in donkere bruine kroegen hun zonnebril angstvallig op houden (Stevie Wonder dan niet meegerekend, hè ?!?!). Snaren zijn scherp.. vooral aan het uiteinde waar het tonnetje NIET zit.. Hou daar rekening mee.. Een stuk snaar onder je nagel vandaan trekken is ongeveer net zo pijnlijk als om m daar te krijgen… alleen dat laatste gaat wat sneller en zonder dat je het aan ziet komen. Het verrassingseffect doet wonderen tegen de pijn.

Ogen doen minder pijn overigens… minder zenuw uiteinden dan in je vingers… Vergeet echter niet dat je er daar maar twee van hebt in plaats van tien. Ogen hebben daarbij ook de irritante gewoonte niet vanzelf weer aangroeien als je ze eruit weet te lepelen.. Schade om en aan nagels wordt wel door het lichaam in onderhoud genomen… ’t Is maar dat je het weet…

Afstellen van een gitaar: Weer spanning in je G-string

Weer bespannen van een gitaar geeft mij altijd weer een gevoel als rijden met een motorfiets op nieuwe bandjes… (Motorfiets is Rock ’n Roll zou Bart zeggen.. Cars transport the body, Motorcycles transport the Soul.. whatever…). Als Andre weer eens insinuaties maak dat de Batavieren nog met de snaren op mijn gitaar hun eerste drinklied hebben gespeeld, weet ik dat het weer tijd is mijn trekdoos van nieuw ijzer te voorzien. Hier hoe ik het doe:

Stap 1:

Als ik weer ga bespannen zet ik de snaar gaatjes in de mechanieken altijd zo dat het gaatje min of meer naar het kuiltje in de “nut” wijst waar de betreffende snaar vandaan komt en leid de snaar zoals te zien is in plaatje 1.

Stap 2:

Ik geleid de snaar dan eerst “losjes” om de betreffende stud heen waarbij de snaar, komend vanaf de nut aan de centrum zijde van de gitaar aan de stud voorbij gaat en dan naar buiten toe afbuigt om de stud heen. Het uiteinde van de snaar wijst dan weer naar de “nut”, hals en body van de gitaar. Yep, je snapte het al, plaatje 2.

Stap 3:

De snaar verder de hoek om geleidend, steek ik de snaar aan de nut-zijde door het gaatje heen van het mechaniek. Waar de snaar weer het paaltje uit kom zorg ik dat deze ONDER de lus komt die al om het mechaniek-paaltje heen geslagen is (zie uitvergroot detail bij stap 3) Doordat ik stap 2 de snaar losjes om de stud van het mechaniek geleid, hou ik op het deel van de snaar tussen de nut en het mechaniek wat extra lengte (ik trek de snaar dus niet op die plek al meteen erg strak om het mechaniek paaltje. Deze lengte heb ik straks nodig. Daarover meer uitleg na stap 6

Stap 4:

Het deel van de lus dat aan de onderzijde van het mechaniek paaltje zit, trek ik aan. Je zult merken (afhankelijk van het type, merk en soort mechaniek en snaar) dat het deel van de lus komend vanaf de nut tot het paaltje van het mechaniek, makkelijk losjes te houden is, met name omwonden snaren (meestal de E, A en D snaren en soms ook nog de G snaar).

Stap 5:

Nu gaan we met de stemsleutel het mechaniek en de snaar opdraaien tot de lus tussen nut en mechaniek ook strak komt te staan. Let hierbij op het volgende. Op een gegeven moment zal, door het draaien aan de stemsleutel, het punt waar je de snaar door het paaltje van het mechaniek hebt gestoken, bij het punt komen waar de snaar vanaf de nut naar het mechaniek loopt. Zorg er dan voor dat de het deel van de snaar dat tussen mechaniek en nut zit ONDER het gat in het mechaniek paaltje door gaat en niet erboven. Dit kun je doen door het deel van de snaar tussen nut en mechaniek, met name bij het mechaniek paaltje met een vinger naar beneden te duwen tijdens het opdraaien van het mechaniek met je andere hand.

Stap 6:

Knip de snaar af op ca. 4-7 mm van het paaltje van het mechaniek. Jajajajaja.. beetje rocker laat al dat losse touw zitten.. Leuk als je op een groot podium staat.. Anders moet de bassist toch met een veiligheidsbril het podium op.

Big M’s Techno Talk Vol.16:
Titel: Afstellen van een gitaar: Spannend met die snaren.

Heel lang geleden….. ja, net een sprookje, maar dit ging even over die eerste techno talk. De “A” en diens frequentie. Veel gezien hoe we uit een G-string aangenamere geluiden kunnen krijgen dan wat er normaal uit een string te horen is, maar we moeten nu wel weten hoe we die touwen aan mijn houten kast of plank op spanning krijgen en houden.  Er zijn heel veel wegen die naar Rome leiden…  sommige beter dan andere, sommige langer dan andere, sommige in een hele aantrekkelijke combinatie van kort en goed. Mijn weg heb ik hier maar eens opgetekend om snaren op mijn gitaartjes te krijgen. Dan wel de Epiphone en de Ovation (beide staalsnarig). Ik laat even de kunststof “onderbroek-synoniemen” buiten deze beschouwing.

Wat ik (Big M) zelf een prettige manier vind:

De gitaar in zijn geheel te ontdoen van de snaren. De boel losdraaien en als de snaren geen geluid meer produceren, ze met een zij-kniptangetje doorknippen. Let op: Een snaar waar nog wat spanning op staat kan je een schitterende rol bezorgen in de nieuwste film als rol vertolker van Scar-face. Dus ambieer je een carrière in de film industrie, dan lekker dicht met je koppie bij de snaren en zonder ze te ontspannen doorknippen maar! Per gitaar kun je echter maar 4 tot 7 littekens oplopen afhankelijk van het gitaar type (van bas tot Ibanez JEM 777). ‘k Weet niet of dat genoeg is voor die carrière maar het is een begin..

Neeee André.. zover uit elkaar hoeft niet!!! Alleen de snaren er af…

Wil je dit niet, dan raad ik je aan altijd ervoor te zorgen dat de snaar naar een ander toe schiet. Dan wordt je in ieder geval niet zelf geraakt. Leuk dus om eens bij André te doen als hij je weer eens een k.t les bezorgd heeft. Na het verwijderen van de snaren is het prettig om even de boel een beetje schoon te maken en je houten vriendin eens lekker te verwennen.

Als je eerst alle snaren van je Axe af haalt dan kun je ook de boel eens even lekker op poetsen en schoon maken. Het hout voeden zou ik het niet willen noemen… Je giet immers ook geen bordje Brinta in de urn van je overleden oma, toch? Maar zorgen dat het netjes blijft en dat het hout van je gitaar in goede staat blijft is wel een goed idee. Oma balsemen kan wel, al zou ik dat niet doen na de crematie… Spullen hiervoor kun je bij iedere willekeurige muziekzaak krijgen. Ga niet meteen met de grove boenwas van je schoonmoeder aan de gang, want sommige “beschermende” middelen kunnen de geluidskwaliteit van je goede vertrouwde scheurijzer wel beïnvloeden.

Eén van de vele poets- en schoonmaak middelen voor gitaren

Single coils geven een schitterend geluid. Een wat “dun” “iel” schel snerpend geluid, perfect voor schreeuwende Rock en Metal solo’s. Je ziet dan ook vaak dat bijvoorbeeld de Fender Stratocaster voor dit soort acties gebruikt wordt. De Strat (zoals de Stratocaster ook wel genoemd wordt) is legendarisch geworden met dit werk.  Fender heeft deze gitaren voorzien van drie single coil elementen.  Misschien de bekendste speler van de Strat is Jimi Hendrix.

Ook de Telecaster van het zelfde merk is voorzien van een single coil. Deze heeft in zijn standaard vorm ook maar 1 single coil element.

Maar om van die irritante feedback af te komen had Meneer Lover (‘k geloof dat André ‘m Seth mag noemen), van een bedrijfje (misschien wel eens vaag van gehoord: Gibson) uit Amerika, in 1955 hier iets aan gedaan. Deze meneer nam twee dezelfde single coils en verbond deze aan elkaar. Maarrrr voordat hij ze verbond, plaatste hij er wel één ondersteboven. Dat zorgde ervoor dat het magnetische Noordpooltje van de één en het magnetische Zuidpooltje van de ander naast elkaar lagen. Noord en Zuid trekken elkaar aan en hij plaatste een metalen stripje aan de onderkant om de onderste Noord- en Zuidpool te verbinden. Aan de bovenkant liet hij ze los en is het de snaar die het magnetisch veld van de Zuidpool weer naar de Noordpool van de ander geleid.

De spoelen van deze twee single coils waren nu echter wel in tegenovergestelde richting van elkaar om de magneten heen gewonden. Dit kwam omdat die ene coil op zijn kop stond. Dit was de sleutel tot het weg krijgen van het gebrom en veel van de feedback van de single coils. Als een gitarist de snaar door het magnetisch veld liet bewegen, geef dit een stroompje in beide spoelen. Omdat de spoelen ten opzichte van elkaar in tegengestelde richting gewikkeld zijn (één staat er immers op zijn kop), zouden de stroompjes die hierdoor ontstaan, elkaar tegen werken en elkaar dus ook uit dempen.

Alleen omdat de magneetpooltjes óók omgedraaid staan ten opzichte van elkaar, zullen de stroompjes in beide spoeltjes in dezelfde richting zijn en elkaar nu dus NIET uitdempen….

Als er nu een radio golf van buiten komt, zal deze beide spoelen ongeveer evenveel als antenne gebruiken. De intensiteit van de vrije radiogolven is nagenoeg gelijk op deze beide spoelen. De stroompjes in beide spoelen, veroorzaakt door de radiogolf, zijn dus ook nagenoeg gelijk.

Omdat, zoals al was verteld, de spoelen tegengesteld gewikkeld zijn, dempen deze stroompjes elkaar  uit. Waarom dempen ze elkaar hier wel uit en bij de snaren niet? Simpel: De magneten doen in dit verhaal niets. Daarmee hebben de Noord- en Zuidpolen van de magneten hier ook helemaal geen invloed.  De van buitenaf binnentredende radiogolven, die te horen zijn als een brom, “Hummm” worden door de 2 spoelen opgeheven, onderdrukt ge-“Buck”-ed. Dat is de Humbucker.

De humbucker geeft, vanwege het dempende effect van de twee spoelen ten opzichte van elkaar, ook een iets gedempt geluid. Kiest de maker van de pick-ups echter zijn parameters goed en schroef je het volume op dan is er van volume verlies niet veel te merken. De toon is wat dieper, ronder en vetter dan een single coil pick-up en in overdrive in een buizenbak (we komen er in de toekomst nog wel op wat dat is) wordt het een echte Blues of Rock ’n Roll sound. De Single coils doen het vaak goed in scheurende Leads bij Metal muziek.

Big M’s Techno Talk Vol.14:
Titel: De single coil en de humbucker.. Het grote probleem bij de single coil – Microphonic Feedback:

Waarom al deze informatie over radio’s?

Een single coil is zoals we al gezien hadden, óók een spoel met magnetiseerbaar materiaal erin (sterker nog.. het is een magneet). Een single coil pikt dus OOK radiogolven op.  Nu zijn dat over het algemeen radiogolven waar niet de eerste de beste VARA uitzending op te vinden is, maar meestal een brij van allerhande frequenties. Deze golven waren er altijd al en zullen er altijd blijven. Ze worden vooral uitstuurt door sterren. Het kan gebeuren dat delen van deze “vrije” radiogolven je pickup bereiken en via je pickup een weg naar de versterker vinden, daar versterkt worden en een fantastische brom teweeg brengen.

De elektronen die van de Cathode af springen en naar de Plate gaan, missen de plate nog wel eens en worden elektromagnetische straling… oftewel: radio golven

Ook geleiders waarover vermogen verpompt wordt geven elektromagnetische straling (= o.a. radio golven) af. Denk hierbij aan stroom voorziening van de OnStage verlichting. Een spanning van 380 Volt krachtstroom ten opzichte van een paar voltjes (soms nog niet eens 2) die uit je gitaar komen. Daarbij een stroom van enkele 10-tallen ampères waar je bij je gitaartje in de duizendste ampère blijft… Wie wint er, denk je?

Voor mensen die nu denken.. Volts ?? Ampères?? Wa-s-dah???.. Volt staat voor een maat waarin “elektrische druk” wordt uitgedrukt. Dit is vergelijkbaar met bijvoorbeeld luchtdruk in de ketel van een compressor. Ampères geven aan hoeveel stroom er loopt bij die elektrische druk. Dit is weer vergelijkbaar met bijvoorbeeld de hoeveelheid lucht die er per tijdseenheid uit de ketel zal stromen bv. door een slang die aan die compressor vast zit.. In een latere techno talk zal ik hier wat dieper op in gaan. Nu terug naar de radiogolven: Ook een versterker, en dan met name onze zo geliefde buizenbakken, sturen radiogolven uit. Dat komt simpelweg omdat er elektronen (de bolletjes die zorgen voor het fenomeen “elektrische stroom”) los komen van hun dragers (metaal draden en plaatjes) en door een vacuüm van één metalen plaatje naar een andere schieten. Dit gaat vrij rap (om en nabij de licht snelheid, ~300.000 km per seconde) en daarmee missen sommige elektronen de landingsplek nog wel eens. Deze losse elektronen zijn op dat moment radiogolven geworden. Deze elektronen, radiogolven, veroorzaakt door de versterker (die zijn signaal kreeg van de gitaar) worden dus uitgestuurd met een frequentie die gelijk is aan de door de gitarist aangezette toon.

Omdat de single coil een redelijk goede antenne is voor dat soort signalen (hij is er immers op gemaakt om zelf die signalen door te geven), kan een single coil de, door de versterker uitgezonden, radiogolf weer oppakken en nogmaals de versterker in sturen.  En hoe meer je die Marshall Full Tube Amp aan de haren trekt en het kreng laat schreeuwen, hoe meer elektronen er in een woeste “stampeed” en als een op hol geslagen kudde jou arme single coiltje weer vinden…

Dit oppakken door de pick-up van de radiogolf uitgestuurd door de versterker, veroorzaakt het fenomeen: Feedback. Feedback betekent letterlijk: “voed terug” oftewel, (een deel van) het signaal dat uitgestuurd wordt door de versterker, wordt weer teruggevoerd aan de ingang van diezelfde versterker, waardoor dat signaal weer versterkt en het op die manier dus in een rondje blijft gaan.  Dit wordt in het nederlands ook wel rond-zingen genoemd.

Dit is soms gewenst als André weer als een lijpe kneus met zijn Gibson voor de Fender Superamp staat te zwaaien, maar meestal is dit fenomeen niet gewenst… en dan is de definitie van: “het fenomeen” in dit geval; de feedback.. en niet Dré, die lijp doet…. Sorry Dré

Big M’s Techno Talk Vol.13:
Titel: De single coil en de humbucker.. Het grote probleem bij de single coil – RADIO:

Eerst een zijstap naar de radio, om het grootste probleem van een single coil uit te kunnen leggen. Wie heeft er vroeger niet eens een radio open gesloopt omdat je wel eens wilde weten hoe dat kereltje er nu uit zag die al die muziek maakte en die nieuws berichten voorlas. Hij moest immers in dat kassie zitten. Hoe kwam daar anders nou geluid uit dan), kwam vaak genoeg bedrogen uit… Geen midget die Joe Cocker kon imiteren of op een ultra mini Stratocaster Jimi na aan ’t doen… Wel allemaal plastic platen met bolletjes en friemeltjes erop. Ook kwam je daar wel eens een zwart staafje tegen met daaromheen een draad gewonden….. mmmm … wa-s-dah??? Geen idee.. zal wel niet erg nodig zijn want het zit maar aan 1 kant vast… Nou.. dat ding was nou de antenne, of in ieder geval, een deel daarvan.

Een antenne met een lucht kern (plastic buisje met lucht)

Dit ding waren vaak 2 spoelen met een kern erdoor. De kern is niet zozeer een magneet maar wel een magnetiseerbaar materiaal, namelijk (week)ijzer. Dit HOEFT overigens geen magnetiseerbaar materiaal te zijn, echter werkt het vaak wel beter met een magnetiseerbaar materiaal. In sommige amateur radiootjes is dat materiaal namelijk het meest bekende materiaal dat we kennen, namelijk: lucht.  De radio golven in de ether (het luchtruim) worden door een draad opgepikt (de antenne) en in die draad gaat, vanwege die radiogolven, hele kleine stroompjes lopen. Dit stroompje gaat door de eerste spoel heen. Zoals we gezien hebben, leidt een verandering van elektrische stroom tot een verandering van het magnetisch veld eromheen (en omgekeerd). Door het stroompje in de eerste spoel verandert het magnetisch veld binnen die spoel en dus in die weekijzeren kern.

Die kern is heel makkelijk te magnetiseren. Het magnetisch veld verandert en daarmee ook het magnetisch veld in de kern. Daarmee verandert dus ook het magnetisch veld in de tweede spoel. Deze heeft een ander aantal windingen. Dit aantal is weer zo gekozen, dat de versterker aan het uiteinde van die tweede spoel het signaal kan versterken tot een bruikbaar radio signaal.Met wat simpele instelbare elektronica kun je dan op een bepaalde frequentie afstemmen en een radio zender luisteren.

Een antenne met een kern van weekijzer

De single coil en de humbucker.. Eerst de single coil:

Ooit al eens gehoord.. “Ja, ik heb twee humbuckers op mijn gitaar.. vet man!”… Je hoort het André zo zeggen, toch?.. Na de vraag aan André wat dat dan wel zijn… humbuckers… bleef het eigenlijk zo stil als een veel te dure Gibson ES-335 uit het jaar “kruik”….. maar dan wel één met 6 gebroken snaren…  ( dit wordt een problematische les vriend. redactie) Geeft niet hoor Dré. Het antwoord, zoals jij dat geeft, is het antwoord van velen… Ook op de vraag: ”Wat is een single coil?” komt vaak geen antwoord, want de noodzaak om dit te weten is er eigenlijk niet. Voor een gitarist gaat het om het geluid wat er uit komt. Needless to say, in the end, that’s what it is all about!! “That’s Rock ‘n Roll…”: zou Bart zeggen…. Maar ja, iemand zonder aankondiging op zijn gezicht meppen, als die persoon wat fout doet is ook Rock ’n Roll…. toch Bart? (Voor mensen die geen idee hebben over wie ik het heb… kijk eens op Brittmusic… Bart Lauret… J )

Een single coil element

Anyhow, TechnoTalk gaat dieper….. Single coils is het mee begonnen. Zoals al eens verteld in TechnoTalk is een electromagnetische pickup niets meer dan een magneet met daarop wat kopjes, zogenaamde “Pole Pieces”. Deze term doet sommigen (lees: Vincent) aan vrouwen denken, maar het zijn stukjes (metaal), Pieces, die de magneet pool “Pole” (dus niet: “paal”, Vincent…..).Het aantal “Pole Pieces” is eingelijk altijd gelijk aan het aantal snaren. Bij een Bas zijn dat er meestal 4 of 5. Bij een gitaar zijn dit er meestal 6. Voor Steve Vai op zijn Japanse scheurijzer hebben ze er 7 geplaatst.

De Pole Pieces “leiden” het magnetisch veld van de magneet tot vlak onder de een magnetische draad (ook bekent als:”snaar”). Zoals al eens verteld, door het bewegen van de snaar wordt het magnetisch veld verstoort. Dit veroorzaakt (induceert) een stroompje in de spoel die om de magneet gewonden is.

De diameter van draad die de spoel maakt, evenals het materiaal van die draad en daarbij het aantal windingen, de manier van winden, het type magneet, de afstanden tussen de onderdelen, en nog zo wat van die zaken bepalen het type geluid dat de pickup aan de versterker doorgeeft. SAMEN maken deze het geluid wat de gitarist in een band produceert… Het belangrijke in deze… HET IS MAAR 1 SPOEL !!

Animatie van elektrische spanning op de uiteinden van een single coil met een bewegende snaar